2ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ
Αγίου Νικολάου

Το 2ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2024 και συνέχισε τη διαδρομή που είχε ξεκινήσει έναν χρόνο νωρίτερα, με στόχο να δημιουργήσει έναν χώρο όπου διαφορετικές εμπειρίες, φωνές και μορφές έκφρασης μπορούσαν να συναντηθούν.

Η δεύτερη διοργάνωση έστρεψε το βλέμμα περισσότερο προς τις καθημερινές και συχνά αθέατες μορφές του ρατσισμού, εκεί όπου οι προκαταλήψεις μπορούν να περνούν απαρατήρητες, να μετατρέπονται σε στερεότυπα και τελικά να αναπαράγουν αποκλεισμούς. Κεντρική έννοια του φεστιβάλ ήταν το προνόμιο.

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στις ακραίες εκφάνσεις του ρατσισμού, αλλά αναζήτησε τα σημεία εκείνα όπου οι κοινωνικές ανισότητες και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις ενδέχεται να αναπαράγονται μέσα στην καθημερινότητα, ακόμη και από ανθρώπους που θεωρούν τον εαυτό τους απέναντι στον ρατσισμό. Το ερώτημα που τέθηκε ήταν δύσκολο και προσωπικό: πότε η θέση από την οποία κοιτάζει κανείς τον κόσμο, τα δικαιώματα που θεωρεί αυτονόητα ή οι δυνατότητες που έχει στη διάθεσή του μπορούν να τον κάνουν να συμμετέχει, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, στην αναπαραγωγή μιας άνισης πραγματικότητας;

Η απάντηση που αναζητήθηκε συλλογικά ήταν η αξιοποίηση του ίδιου του προνομίου ως δυνατότητας για αλλαγή. Να αναγνωρίζονται τα τυφλά σημεία, να αποκτάται μεγαλύτερη επίγνωση και η θέση που δίνει ένα προνόμιο να μπορεί να χρησιμοποιείται ώστε να ανοίγει χώρος για ανθρώπους που στερούνται αντίστοιχων δυνατοτήτων.

Ένα «κόκκινο νήμα» διαπέρασε συμβολικά ολόκληρο το φεστιβάλ, συνδέοντας την τέχνη με την εμπειρία, το άτομο με την κοινότητα και τις διαφορετικές μορφές κοινωνικού αποκλεισμού μεταξύ τους.

Μέσα από σταθερές εικαστικές δημιουργίες στον χώρο, οι επισκέπτες ήρθαν σε επαφή με διαφορετικές εκφάνσεις του ρατσισμού και των διακρίσεων: την αποικιοκρατία, τον ηλικιακό ρατσισμό, τον σεξισμό, την προσφυγική εμπειρία και τις διεκδικήσεις της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας. Παράλληλα, φιλοξενήθηκε έκθεση έργων ντόπιων καλλιτεχνών αφιερωμένη στην Παλαιστίνη, μεταφέροντας στον χώρο του φεστιβάλ τη φωνή ενός λαού που διεκδικεί ελευθερία, αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης βιωματικά εργαστήρια γύρω από τον θρησκευτικό και τον ταξικό ρατσισμό, δίνοντας στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να προσεγγίσουν τα ζητήματα μέσα από την εμπειρία και τη συμμετοχή.

Στην κεντρική συζήτηση, ο δημοσιογράφος, συγγραφέας και ηθοποιός Κωνσταντίνος Πουλής και η σκηνοθέτης και μέλος της ομάδας του Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ Ζωή Σγουρού συζήτησαν το διαχρονικό φαινόμενο του ρατσισμού, εστιάζοντας ιδιαίτερα στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» του. Στη συζήτηση είχε προσκληθεί και ο ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διασώστης προσφύγων Ιάσονας Αποστολόπουλος, ο οποίος τελικά δεν μπόρεσε να παρευρεθεί καθώς βρισκόταν σε αποστολή διάσωσης στη Μεσόγειο.

Η τέχνη αποτέλεσε και σε αυτή τη διοργάνωση αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής και κοινωνικής έκφρασης του φεστιβάλ. Οι χορευτικές ομάδες Dance Project και Little Feet έφεραν στον χώρο την κίνηση και τη συλλογικότητα, ενώ στη μουσική σκηνή συμμετείχαν οι Ραγισμένοι Ουρανοί, οι Interlucent και ο M.R.G. Μάριος Γαρεφαλλάκης, μαζί με τη σύμπραξη του Ωδείου Τέχνης Κρήτης και της Δημοτικής Χορωδίας Αγίου Νικολάου.

Το φεστιβάλ έκλεισε συλλογικά, με τη συμμετοχή του κόσμου στην απόδοση του τραγουδιού «Τραγουδάμε δίχως φόβο». Η επιλογή αυτή συμπύκνωνε με έναν απλό τρόπο αυτό που επιδίωκε ολόκληρη η ημέρα: οι άνθρωποι να συναντηθούν, να εκφραστούν, να ακούσουν ο ένας τον άλλον και να δημιουργήσουν έναν κοινό χώρο απέναντι στον φόβο, την αδιαφορία και τις διακρίσεις. Και τα παιδιά είχαν τη δική τους θέση στο φεστιβάλ, μέσα από δημιουργικά παιχνίδια και δραστηριότητες. Η παρουσία τους παρέμεινε σημαντικό στοιχείο της διοργάνωσης, καθώς το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ άρχισε να διαμορφώνεται ως ένας χώρος όπου η κοινωνική και πολιτική συζήτηση μπορούσε να συνυπάρχει με τη χαρά, το παιχνίδι, την τέχνη και τη γιορτή.

Το δεύτερο φεστιβάλ αποτέλεσε ένα ακόμη βήμα σε μια διαδρομή που μόλις είχε αρχίσει. Η πρώτη διοργάνωση είχε ανοίξει έναν χώρο. Η δεύτερη άρχισε να τον γεμίζει με περισσότερες φωνές, περισσότερες μορφές έκφρασης, περισσότερα ερωτήματα και περισσότερες συναντήσεις.

Γιατί το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αγίου Νικολάου δεν χτίζεται μόνο μέσα στις ώρες που ανοίγει ο χώρος του ΕΟΤ. Χτίζεται μέσα στις σχέσεις που δημιουργούνται, στις συζητήσεις που συνεχίζονται μετά το τέλος μιας εκδήλωσης, στα ερωτήματα που επιστρέφουν στην καθημερινότητα, στις συνεργασίες που γεννιούνται και στην προσπάθεια να μαθαίνουμε μαζί.

Το 2ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ ήταν ακόμη ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.